Nestes últimos meses a miña visión da participación cidadá mudou significativamente. Tiven varias experiencias que na práctica, no día a día, demostráronme que o común dos cidadáns (insisto, sen precisar e falando en termos xeráis) non está preparado para formar parte activa da vida política.

Sei que esta reflexión ten máis detratores que adeptos pero é unha cavilación personal cultivada durante meses de ‘hibernación’.

Para empezar, teño as miñas dúbidas de que ós políticos se lles pague para que abran foros, chats ou calquera outra canle na que os cidadáns se podan desafogar mediante descalificacións ou palabras malsoantes (penosamente, ocorre na maioría deles). Entendo, por tanto, que amosen certo rexeitamento a mostrarse como blanco.

En segundo lugar, non estou a favor da participación dos cidadáns que, amparándose na liberdade de expresión e demáis dereitos do individuo, actúen con intereses persoais e ocultando parte da súa verdade. É dicir, daqueles individuos que alegando o dereito de expresión manifestan opinións sen nengún tipo de fundamento deliberativo.

Finalmente, considero que a inclusión asidúa da participación cidadá nas cuestións públicas vai esperar: Certo que Internet e os novos medios abren novas formas de participación e, con elas, novas (ou vellas) reivindicacións, pero as decisións duns cuantos para os máis é un tema moi serio que, na miña opinión, non debería mostrarse coma unha fenda aberta para todo o que queira.

Por tanto, a estas alturas penso que non debemos apostar polo uso dos novos medios para incrementa-la propaganda política nin tampouco como unha panacea para que calquera individuo (sen a debida e cumplimentada información) poda dicir o que guste.

Dame que nas próximas semanas imos oir falar moito do Día de Internet.

Confeso que son bastante escéptica e ás veces sorpréndome gratamente. Fai un tempo temía que non se fixera nada en conxunto entre o Día de Internet e o Día das Letras Galegas, pero hoxe vendo o listado dos promotores que teñen un evento programado para ese día leveime a grata sorpresa de que, ó menos, hai catro promotores galegos dispostos a facer ruido (e outros máis que aínda se darán de alta nos vindeiros días).

O caso é que un dos promotores ( A Consellería de Innovación e Industria) ten varios eventos, un deles chamoume especiamente a atención: o que se vai a levar a cabo nos telecentros. Unha das actividades que farán para o 17 de maio dí así:

“Dende os telecentros galegos imos celebrar o Día de Internet e das Letras Galegas a través dun concurso de equipos.
Achégate ao teu telecentro e infórmate!”

Na primeira edición do Día de Internet (25 de octubre de 2005) Mentxu Ramilo dicía:

“Soy de las personas que piensan que si hay “día_de_algo”… malo, malo… Es porque ese “algo/alguien” está en riesgo/peligro o en inferioridad de condiciones. Mañana es el “Día de Internet“. No sé si en su momento hubo “Día de la Radio” o “Día de la Televisión”. Supongo que cuando mi abuela me contaba que se reunían en la casa del vecino que tenía la primera tele, aquello era “el_día_de_fiesta”.

Posiblemente teña as súas contras subirse a este carro. Pero dende logo, o que sí parece claro, é que tal e como estamos aínda hai moito que facer neste camiño, e facendo ruido é, tal vez, unha forma tan válida como tantas outras…

 

A Unión Europea segue sendo, para a maioría dos cidadáns, unha gran descoñecida. Se falamos de que os gobernos locais, autonómicos e estatais están separados dos cidadáns, cando nos referimos a ‘Europa’ a distancia parécese agudizar.

A pesar de que Europa parece estar lejos para la mayoría de los ciudadanos, hay expertos que están tratando de disminuir estas posibles distancias. Así, Susana del Río (Dra., Miembro del Comité de Expertos independientes de la Comisión Europea en “Democracy in a supranational context”) dedica gran parte de sus esfuerzos a intentar acercar Europa a los ciudadanos.

Tras su reciente artículo de opinión publicado en El País, intercalamos unos correos electrónicos en los que me comentaba cómo, desde su consideración, Internet puede contribuir a que esa distancia entre Europa y los europeos sea menor:

“Creo que Internet facilita la participación desde diferentes niveles, esferas, ámbitos, creando sinergias participativas. Las contribuciones se pueden estructurar desde y hacia los sectores de análisis: políticos, sociales, de toma de decisión”. De esta forma, opina Del Río, “Internet ofrece también posibilidades de interacción y diálogo. Pero nunca se debe olvidar que el ‘face to face’ es muy importante y que los ciudadanos pueden pensar, a veces, que su participación es virtual y que no tendrá una plasmación real, práctica. Además es importante tener en cuenta que hay ciudadanos, cada vez menos, que todavía no cuentan con acceso fácil a Internet”.
Por estas razones -recalca- “Internet es una valiosa herramienta para la participación, permite el desarrollo de la democracia participativa, mecanimos de cooperación. Es un interfaz entre los ciudadanos y las entidades, pero tiene que estar complementado por el diálogo abierto en reuniones ‘en vivo’. Internet ofrece posibilidades multiespaciales, multidimensionales y a gran velocidad por lo que muchas de las iniciativas de hoy en día, por ejemplo las europeas, serían casi imposibles sin esta vía”.

Desta forma, unhas das experiencias que máis repercusión tiveron unindo Europa e ós cidadáns foi a que Europa Press, en colaboración coa Comisión Europea e o Parlamento Europeo, desenvolveu nas eleccións ó Parlamento Europeo: ‘Europa2004.net’ e ‘Europa2005.net’ dedicado ó referéndum da Constitución Europea.

Quisera saber porqué Galicia sempre figura como exemplo de aplicación útil do voto electrónico. Hoxe, concretamente, atopeime con esta aseveración dúas veces, a última delas di textualmente:

 

 

Entre outras ideas, Lundy esboza a idea de que as tecnoloxías da información (como ferramentas concretas fala do voto electrónico aplicado ao parlamento ou o correo electrónico) axilizaría a burocracia que actualmente caracteriza a maoría das administracións públicas. Igualmente apunta que inevitablemente estos novos medios (coas novas xeracións) actualizarán as formas de traballar dos parlamentos.

“As lexislaturas son máis eficaces e productivas despois da introducción dos dispositivos electónicos”, di a senadora e, por tanto, é inevitable que os parlamentos se vai actualizando en nivéis tecnolóxicos.

Hai proxectos en Galicia que aínda están por descubrir. Tal é o caso de Infobrion.com. Unha iniciativa froito da cooperación de investigadores, técnicos e profesionais da nosa universidade de Santiago de Compotela, do Concello de Brión e de varios centros educativos da locadlide.

Infobrion.com ten, entre os seus obxectivos, acadar que “O Concello de Brión sexa un espazo con visibilidade na Internet e que tódolos seus veciños poidan acceder ó emprego das Novas Tecnoloxías da Información e da Comunicación”. Tal iniciativa no cabe en cabeza nengunha que non sexa merecedora nin dunha soa cita na páxina web do municipio de Brión. Despois de navegar polas dúas páxinas web unha ten que decir: ¡Obviamente a iniciativa primeira é o resultado dun grupo de cidadáns interesados!

Esta claro que as iniciativas cidadáns, neste mundo da democracia dixital, están tendo moita máis forza que calquera outra (básicamente das que proveñen dos políticos). Infobrión.com é unha mostra máis de que os gobernos van lamentablemente varios pasos por detrás das demandas da sociedade.

O Congreso de Deputados ven de adxudicar a Indra e a Telefónica a parte máis voluminosa do seu “Plan de Modernización”. O tema vai ter un coste duns 13,946 millóns de euros.

Segundo informou Europa Press, con este plan preténdese situar á Cámara Baixa nos dous próximo anos nun nivel alto de excelencia dentro do sector público e da administración electrónica española. Pero para facer isto o Congreso pretende investir ata 17 millóns de euros daquí ó 2007.

Ademáis, segundo as mesmas fontes, pretende que os cidadáns accedan ó Parlamento e se impliquen na actividade parlamentaria. Es isto tradúcese en que “particulares e organizacións privadas poderán utilizar servicios interactivos e participar nalgúns procedementos parlamentarios”. Incluso poderán enviar as súas propostas e peticións, intervir en foros políticos e comunicarse cos parlamentarios de forma rápida e eficaz.

Sinto dicir esto, pero moito me temo que estas palabras non deixa de ser un discurso político, e que, o peor de todo, é que aínda que se intente non vai ser posible por unha razón que xa ven denunciando José Luis Dader dende fai bastante tempo: Os parlamentarios non responden ós correos electrónicos dos cidadáns ¿por desinterés? ¿por falla de tempo? ¿por descoñecemento?

Aí queda a dúbida. Se daquí a un tempo calquera cidadán pode intervir na vida parlamentaria, pode escribirlle un correo electrónico a un parlamentario e -o qué resulta moito máis increíble- que este representante político lle responda, entón retificaréi todo canto aquí queda dito.

Fernando Garrido tivo a amabilidade de pasarme o programa dunhas interesantes xornadas de alfabetización dixital que se van a celebrar en Madrid nos próximos días de febreiro e no que vai participar, entre outros, Antonio Gutiérrez Martín, a quen cito no tíduo do meu blog. É, segundo penso, a primeira vez que se celebran unhas xornadas deste contido en todo o territorio español. En relación co tema, pareceme digno de analise que en esto da “alfabetización” sexan os políticos quenes se atrevan a falar dela como si se tratase dun ben para os cidadáns e coma se eles estivesen nun estado superior de alfabetización.

Pois ben, a realidade di que os representantes políticos (principalmente de adminstracións locais) teñen moito que alfabetizarse dixitalmente…

Estou comprobando que moitos políticos estanse sumando a esto das novas tecnoloxías ou da horrible palabra “Sociedade da Información” para non quedar desfasado. Moitos deles incluso se apuntan a iniciativas de participación cidadán a través de Internet sen ter nin idea da rede.

Que conste que non trato de culpar aos políticos. Realmente, é unha bagoa que teñan interese na participación cidadán e nas novas tecnoloxías pero por prexuicios non se atrevan a dicir que non saben coller un rato.

Pero sí creo que outras das claves para que a democracia participativa a través de Internet funcione ten que contar coa implicación dos representantes, e non só se entende por iso que acepten a participación dos veciños coma un dereito democrático, senón que participen eles tamén coma representantes… e dende logo, se non están alfabetizados dixitalmente a Ciberdemocracia é un imposible.

Por iso considero que cando os máximos poderes públicos falan de alfabetización dixital (e  pensan en colectivos marxinados) deben agudizar o seu discurso, pois non é preciso chegar aos desempregados, os inmigrantes ou a outros colectivos para ver que o analfabetismo dixital está moito moito más preto das súas escalas.

“Esta profunda y casi increíble obstinación de los partidos políticos en seguir adelante con un proyecto que no le interesa a nadie, y que incluso empieza a asquear a todo el mundo, puede explicar, en sí misma, muchas cosas. Por mi parte, cuando me hablan de nuestros <valores democráticos>, me cuesta sentir la emoción requerida; mi primera reacción es, más bien, echarme a reír a carcajadas. Si hay algo de lo que estoy seguro, cuando me piden que elija entre Chirac y Jospin y se niegan a consultarme sobre la moneda única, es que no vivimos en democracia”. Trátase dun párrafo extraído do libro de Michel Houellebecq El mundo como supermercado pero tamén é unha idea moi pensada no ámbito das novas tecnoloxías aplicadas á política…

 

En certo modo, os que dunha forma ou doutra dedicamos o noso tempo a observar e analizar o proceso de adaptación entre as novas tecnoloxías e a política pensamos que precisamente Internet e as outras ferramentas tecnolóxicas son un bálsamo irreal ao que nos agarramos para pensar que os cidadáns si son importantes para os representantes á hora de tomar decisións de interés xeral.

A realidade é que o noso sistema político otorga na teoría o poder a “soberanía popular” pero na práctica os elexidos “representantes” teñen o poder sobre moitas máis cousas das que en principio os cidadáns quixeran.

As consultas populares levadas a cabo (a través das novas tecnoloxías) ata o momento foron bastante insignificantes para o interés popular (por exemplo, Madrid Participa) e iso quere dicir que se non hai materia de interés para os cidadáns pois non hai participación.

¿Qué administración será primeira valiente en usar as novas tecnoloxías para deliberar e decidir en que se envisten os orzamentos dunha comunidade?

Seguiremos esperando….