A participación con tino

Nestes últimos meses a miña visión da participación cidadá mudou significativamente. Tiven varias experiencias que na práctica, no día a día, demostráronme que o común dos cidadáns (insisto, sen precisar e falando en termos xeráis) non está preparado para formar parte activa da vida política.

Sei que esta reflexión ten máis detratores que adeptos pero é unha cavilación personal cultivada durante meses de ‘hibernación’.

Para empezar, teño as miñas dúbidas de que ós políticos se lles pague para que abran foros, chats ou calquera outra canle na que os cidadáns se podan desafogar mediante descalificacións ou palabras malsoantes (penosamente, ocorre na maioría deles). Entendo, por tanto, que amosen certo rexeitamento a mostrarse como blanco.

En segundo lugar, non estou a favor da participación dos cidadáns que, amparándose na liberdade de expresión e demáis dereitos do individuo, actúen con intereses persoais e ocultando parte da súa verdade. É dicir, daqueles individuos que alegando o dereito de expresión manifestan opinións sen nengún tipo de fundamento deliberativo.

Finalmente, considero que a inclusión asidúa da participación cidadá nas cuestións públicas vai esperar: Certo que Internet e os novos medios abren novas formas de participación e, con elas, novas (ou vellas) reivindicacións, pero as decisións duns cuantos para os máis é un tema moi serio que, na miña opinión, non debería mostrarse coma unha fenda aberta para todo o que queira.

Por tanto, a estas alturas penso que non debemos apostar polo uso dos novos medios para incrementa-la propaganda política nin tampouco como unha panacea para que calquera individuo (sen a debida e cumplimentada información) poda dicir o que guste.

O Día de Internet ven vindo….

Dame que nas próximas semanas imos oir falar moito do Día de Internet.

Confeso que son bastante escéptica e ás veces sorpréndome gratamente. Fai un tempo temía que non se fixera nada en conxunto entre o Día de Internet e o Día das Letras Galegas, pero hoxe vendo o listado dos promotores que teñen un evento programado para ese día leveime a grata sorpresa de que, ó menos, hai catro promotores galegos dispostos a facer ruido (e outros máis que aínda se darán de alta nos vindeiros días).

O caso é que un dos promotores ( A Consellería de Innovación e Industria) ten varios eventos, un deles chamoume especiamente a atención: o que se vai a levar a cabo nos telecentros. Unha das actividades que farán para o 17 de maio dí así:

“Dende os telecentros galegos imos celebrar o Día de Internet e das Letras Galegas a través dun concurso de equipos.
Achégate ao teu telecentro e infórmate!”

Na primeira edición do Día de Internet (25 de octubre de 2005) Mentxu Ramilo dicía:

“Soy de las personas que piensan que si hay “día_de_algo”… malo, malo… Es porque ese “algo/alguien” está en riesgo/peligro o en inferioridad de condiciones. Mañana es el “Día de Internet“. No sé si en su momento hubo “Día de la Radio” o “Día de la Televisión”. Supongo que cuando mi abuela me contaba que se reunían en la casa del vecino que tenía la primera tele, aquello era “el_día_de_fiesta”.

Posiblemente teña as súas contras subirse a este carro. Pero dende logo, o que sí parece claro, é que tal e como estamos aínda hai moito que facer neste camiño, e facendo ruido é, tal vez, unha forma tan válida como tantas outras…

 

Unha visión preto de Europa

A Unión Europea segue sendo, para a maioría dos cidadáns, unha gran descoñecida. Se falamos de que os gobernos locais, autonómicos e estatais están separados dos cidadáns, cando nos referimos a ‘Europa’ a distancia parécese agudizar.

A pesar de que Europa parece estar lejos para la mayoría de los ciudadanos, hay expertos que están tratando de disminuir estas posibles distancias. Así, Susana del Río (Dra., Miembro del Comité de Expertos independientes de la Comisión Europea en “Democracy in a supranational context”) dedica gran parte de sus esfuerzos a intentar acercar Europa a los ciudadanos.

Tras su reciente artículo de opinión publicado en El País, intercalamos unos correos electrónicos en los que me comentaba cómo, desde su consideración, Internet puede contribuir a que esa distancia entre Europa y los europeos sea menor:

“Creo que Internet facilita la participación desde diferentes niveles, esferas, ámbitos, creando sinergias participativas. Las contribuciones se pueden estructurar desde y hacia los sectores de análisis: políticos, sociales, de toma de decisión”. De esta forma, opina Del Río, “Internet ofrece también posibilidades de interacción y diálogo. Pero nunca se debe olvidar que el ‘face to face’ es muy importante y que los ciudadanos pueden pensar, a veces, que su participación es virtual y que no tendrá una plasmación real, práctica. Además es importante tener en cuenta que hay ciudadanos, cada vez menos, que todavía no cuentan con acceso fácil a Internet”.
Por estas razones -recalca- “Internet es una valiosa herramienta para la participación, permite el desarrollo de la democracia participativa, mecanimos de cooperación. Es un interfaz entre los ciudadanos y las entidades, pero tiene que estar complementado por el diálogo abierto en reuniones ‘en vivo’. Internet ofrece posibilidades multiespaciales, multidimensionales y a gran velocidad por lo que muchas de las iniciativas de hoy en día, por ejemplo las europeas, serían casi imposibles sin esta vía”.

Desta forma, unhas das experiencias que máis repercusión tiveron unindo Europa e ós cidadáns foi a que Europa Press, en colaboración coa Comisión Europea e o Parlamento Europeo, desenvolveu nas eleccións ó Parlamento Europeo: ‘Europa2004.net’ e ‘Europa2005.net’ dedicado ó referéndum da Constitución Europea.

¿Por qué Galicia como exemplo do voto electrónico?

Quisera saber porqué Galicia sempre figura como exemplo de aplicación útil do voto electrónico. Hoxe, concretamente, atopeime con esta aseveración dúas veces, a última delas di textualmente:

 

“En Galicia (España), donde la población rural está muy dispersa, las comunicaciones terrestres no son muy buenas… cuando el día de votación llueve (algo muy habitual) está demostrado que la abstención aumenta.
Por lo tanto los sistemas de votación remota pueden ayudar a solventar algunos problemas de acceso a los centros de votación en muchos lugares. Estos sistemas mejorarán la calidad de la democracia.” (ver fonte aquí).
 
Disposta xa a pensar na existencia dalgún documento serio que avalase esta afirmación, rastrei toda a información que me foi posible e o certo é que non atopo nengunha analise que faga pensar que o voto electrónico sería útil en Galicia (se alguén o ten, agradezo a súa comunicación).
 
Por tanto, e segundo parecen amosar estos textos, autores destos comentarios din que, dado as ‘malas comunicacións’ que temos en Galicia e ao lonxe que están as diferentes comunidades locais (iso sen pensar na choiva) o máis lóxico é que se aplicamos un mecanismo de voto electrónico (a través de Internet ou de SMS, por exemplo) obviamente a participación electoral aumentará.
 
Ademáis dunha afirmación con moito risco de falsedade (non hai probas que faga pensar na súa certeza) o que me amosa é unha falta de coñecemento de Galicia moi aguda. Efectivamente esta comunidade autónoma está preñada de comunidades pequenas (aldeas) separadas entre elas, pero por moi pouca distancia na maioría dos casos. E ademáis, que se diga que as dificultades orográficas dificultan a comunicación en pleno século XXI parece, canto menos paradigmático.
 
Podo asegurar que hai zonas en Andalucía, Extremadura, Asturias, Castela a Mancha, tan o máis complexas nestos parámetros que Galicia. Pois iso, síntome na obriga de precisar que se o que se pretende é dicir que o voto electrónico pode ter utilidade para aquelas personas que viven lonxe dun colexio electoral, pódese dicir en termos xerais, pero considero que non é xusto que Galicia sexa o sepiterno exemplo desta aseveración.
 
Asemade, como galega, considero que se hai que poñer un exemplo ou posible colectivo de electores susceptible de emprega-lo voto electrónico son os mariñeiros (que en Galicia hai uns cantos). E non vin en ningún manual de voto electrónico que se falara deles.
 
Certamente, cando saen ó mar por temporadas longas, e uns comicios electorais coinciden nesa data, o mariñeiros non poden votar (obviamente, en alta mar non hai correos), para este grupo sí creo que podería ser útil o voto electrónico (agora non votan se non están en terra).
 
Pero pareceme unha verdadeira incongruencia dicir que Galicia podería precisar o voto electrónico para sacar do aislamento ós galegos que viven nas aldeas. Pode que a baixa participación se de por outros motivos, como pode ser a motivación o que, suporía, que aínda que se tivese a posibilidade de votar por outras canles, tampouco se fixera.
 
Por tanto, que cando se fale da pertinencia do voto electrónico en Galicia sería adecuado aportar algún dato serio porque as suposicións e divagacións son susceptibles de desconfianza.

 

A democracia dixital, un debate da participación cidadá na vida política

Dende que as novas tecnoloxías se introduciron na nosa sociedade, hai certos axentes que se dedican a observar se estas ferramentas da información levan consigo prácticas substanciais que fomenten a participación cidadá nas cuestións políticas. Certamente, a desafección política que se está a vivir nas sociedades democráticas occidentais está promovendo que dende algúns recunchos da sociedade se vexa nas Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) a posibilidade de que os cidadáns e o seus representantes teñan un contacto máis directo sen o filtro dos tradicionais medios de comunicación.
Esta posibilidade propiciou que moitos analistas e investigadores do ámbito da Comunicación Política expuxeran diferentes hipóteses coas conclusións aínda por ver: se por unha banda se pensa que as Tecnoloxías da Información e da Comunicación poden eliminala patía e o desencanto político que grandes sectores sociais senten na sociedade actual e que a súa aplicación nos servizos públicos pode ser aproveitada para obter un maior rendemento nos mesmos; por outra banda considérase que a introdución destas tecnoloxías no ámbito público non vai a mudar nin os xeitos, nis os retos, nin tampouco os obxectivos da política.
As teorías máis realistas esbozan que as ferramentas tecnolóxicas (coma por exemplo Internet e os teléfonos móbiles, entre outras) non van a significa-la transformación dos sistemas políticos de Occidente –é dicir, Internet non vai trasladala política ós cidadáns- mais defenden que achegan novas vías de comunicación e de intercambio de información para os cidadáns que realmente teñen interese nas cuestións políticas. Deste xeito, aínda que as tecnoloxías non van a ocasionar que as prácticas da democracia participativa vaian cumprirse (ó menos a curto prazo) si ofrecen unha implicación máis achegada entre os políticos e os cidadáns máis interesados.
Precisamente, un dos aspectos que causa máis olladas no proceso de aplicación das TIC ó ámbito político é a participación cidadá nas cuestións públicas e non se pode confundir esta participación coa xestión de documentos coa Administración Pública, pois iso non é máis que unha mellor de servizos públicos, senón na posibilidade que teñen os cidadáns dunha determinada comunidade para informarse, deliberar e decidir sobre asuntos da mesma.
Artigo publicado en Código Cero
Nun primeiro termo, hai que pensar no interese que poden amosa-los usuarios para intervir nas cuestións públicas e, en segundo termo, nas posibilidades reais de acceso que eses electores poden ter á información pública. En base a este argumento, pensar nunha cidadanía máis activa, ben instruída, que recompila información e expresa as súas opinións, é acertado para describila situación dalgúns cidadáns, daqueles que están politicamente interesados e motivados. Para este sector da poboación, Internet si pode significar un importante avance no proceso de reunir información e de entrar en contacto con quenes establecen decisións. Non obstante, para a gran maioría dos habitantes non terá estas consecuencias.
Con todo, aínda queda moito que percorrer no vieiro do acceso universal de tódolos cidadáns á Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC). Finalmente, hai que ter presente o interese ou a posibilidade dos gobernos e das institución públicas para facilitar información, e a probabilidade real destes cidadáns para atopala. Neste sentido, pódese considerar que, até o intre, a maioría dos representantes políticos están máis preocupados por cuestións coma o control da información e a intromisión na intimidade persoal de cada individuo ca por velar porque este dereito democrático de acceso a información se vexa cumprido.
Neste contexto é mester formularse o papel que os axentes políticos, sobre todo o dos gobernos, exercen na Rede. Ademais da responsabilidade dos cidadáns cómpre referirse á dos políticos en canto aproveitan esta falta de entusiasmo dos cidadáns para cumpri-los seus obxectivos propagandísticos en lugar de fornece-lo coñecemento libre entre os individuos. O problema é que, segundo consideran moitos analistas, os políticos trasladaron á Rede os seus discursos tradicionais e manteñen o sentido da información: ora falan da ausencia de entusiasmo e interese dos cidadáns para participar na vida política, ora cústalles desenvolver propostas que promovan esa participación.
En definitiva, estase vendo que a Red ofrece novas posibilidades ós cidadáns de a pé, principalmente ós que realmente están interesados na política, para participar na vida pública.
No en tanto, aínda existen moitas trabas para que esas posibilidades poidan levarse ao fin: ben pola responsabilidade do propio individuo (por descoñecemento ou interese) mais, sobre todo, porque os gobernantes aínda seguen amosando máis interese na poboación coma conxunto (a través dos medios de comunicación de masas) cá nos cidadáns coma individuos.

Cando algúns políticos falan da Ciberdemocracia…

Fai un tempo descubrín un artigo da senadora australina Kate Lundy no que falaba da “Ciberdemocracia” e que recomendo a súa lectura.

Entre outras ideas, Lundy esboza a idea de que as tecnoloxías da información (como ferramentas concretas fala do voto electrónico aplicado ao parlamento ou o correo electrónico) axilizaría a burocracia que actualmente caracteriza a maoría das administracións públicas. Igualmente apunta que inevitablemente estos novos medios (coas novas xeracións) actualizarán as formas de traballar dos parlamentos.

“As lexislaturas son máis eficaces e productivas despois da introducción dos dispositivos electónicos”, di a senadora e, por tanto, é inevitable que os parlamentos se vai actualizando en nivéis tecnolóxicos.

Pero esta senadora tamén fala da participación cidadá: Internet permite a participación de masas no proceso democrático e a Ciberdemocracia é unha realidade (referíndose ao caso de EEUU). Outra das ideas que apunta é que “antes de calquera cambio real neste área, os gobernos teñen que reparar inxustizas de acceso a Internet” para que non haxa cidadáns de primeria e de segunda, en función do súa particiación na rede. O máis interesante é que unha política sexa tan claramente crítica cos seus colegas e co mesmo sistema de funcionamento do parlamento (neste caso australiano). Non me imaxino no noso país falando con tanta precisión da falla de transparencia informativa, de ineficacia na administración pública e da necesidade de tomar conciencia destes novos medios.

Brión e a súa praza pública

Hai proxectos en Galicia que aínda están por descubrir. Tal é o caso de Infobrion.com. Unha iniciativa froito da cooperación de investigadores, técnicos e profesionais da nosa universidade de Santiago de Compotela, do Concello de Brión e de varios centros educativos da locadlide.

Infobrion.com ten, entre os seus obxectivos, acadar que “O Concello de Brión sexa un espazo con visibilidade na Internet e que tódolos seus veciños poidan acceder ó emprego das Novas Tecnoloxías da Información e da Comunicación”. Tal iniciativa no cabe en cabeza nengunha que non sexa merecedora nin dunha soa cita na páxina web do municipio de Brión. Despois de navegar polas dúas páxinas web unha ten que decir: ¡Obviamente a iniciativa primeira é o resultado dun grupo de cidadáns interesados!

Unha das seccións máis interesantes, dende o meu punto de vista, é o da “Praza Pública” e, certamente, neste espacio calquera persoa que teña algo interesante que dicir de Brión pode suxerilo neste foro. Así, hai intereses de tódolas cores: ¿Cómo podemos dinamiza-lo asociacionacionismo cultura no noso concello? ¿Qué opinas da banda de música de Brión? E outros debates para os cidadáns.

Esta claro que as iniciativas cidadáns, neste mundo da democracia dixital, están tendo moita máis forza que calquera outra (básicamente das que proveñen dos políticos). Infobrión.com é unha mostra máis de que os gobernos van lamentablemente varios pasos por detrás das demandas da sociedade.

¿Participación cidadán no Congreso?

O Congreso de Deputados ven de adxudicar a Indra e a Telefónica a parte máis voluminosa do seu “Plan de Modernización”. O tema vai ter un coste duns 13,946 millóns de euros.

Logotipo del Congreso grande Segundo informou Europa Press, con este plan preténdese situar á Cámara Baixa nos dous próximo anos nun nivel alto de excelencia dentro do sector público e da administración electrónica española. Pero para facer isto o Congreso pretende investir ata 17 millóns de euros daquí ó 2007.

Ademáis, segundo as mesmas fontes, pretende que os cidadáns accedan ó Parlamento e se impliquen na actividade parlamentaria. Es isto tradúcese en que “particulares e organizacións privadas poderán utilizar servicios interactivos e participar nalgúns procedementos parlamentarios”. Incluso poderán enviar as súas propostas e peticións, intervir en foros políticos e comunicarse cos parlamentarios de forma rápida e eficaz.

Sinto dicir esto, pero moito me temo que estas palabras non deixa de ser un discurso político, e que, o peor de todo, é que aínda que se intente non vai ser posible por unha razón que xa ven denunciando José Luis Dader dende fai bastante tempo: Os parlamentarios non responden ós correos electrónicos dos cidadáns ¿por desinterés? ¿por falla de tempo? ¿por descoñecemento?

Aí queda a dúbida. Se daquí a un tempo calquera cidadán pode intervir na vida parlamentaria, pode escribirlle un correo electrónico a un parlamentario e -o qué resulta moito máis increíble- que este representante político lle responda, entón retificaréi todo canto aquí queda dito.

Alfabetizar ós políticos

Fernando Garrido tivo a amabilidade de pasarme o programa dunhas interesantes xornadas de alfabetización dixital que se van a celebrar en Madrid nos próximos días de febreiro e no que vai participar, entre outros, Antonio Gutiérrez Martín, a quen cito no tíduo do meu blog. É, segundo penso, a primeira vez que se celebran unhas xornadas deste contido en todo o territorio español. En relación co tema, pareceme digno de analise que en esto da “alfabetización” sexan os políticos quenes se atrevan a falar dela como si se tratase dun ben para os cidadáns e coma se eles estivesen nun estado superior de alfabetización.

Pois ben, a realidade di que os representantes políticos (principalmente de adminstracións locais) teñen moito que alfabetizarse dixitalmente…

Estou comprobando que moitos políticos estanse sumando a esto das novas tecnoloxías ou da horrible palabra “Sociedade da Información” para non quedar desfasado. Moitos deles incluso se apuntan a iniciativas de participación cidadán a través de Internet sen ter nin idea da rede.

Que conste que non trato de culpar aos políticos. Realmente, é unha bagoa que teñan interese na participación cidadán e nas novas tecnoloxías pero por prexuicios non se atrevan a dicir que non saben coller un rato.

Pero sí creo que outras das claves para que a democracia participativa a través de Internet funcione ten que contar coa implicación dos representantes, e non só se entende por iso que acepten a participación dos veciños coma un dereito democrático, senón que participen eles tamén coma representantes… e dende logo, se non están alfabetizados dixitalmente a Ciberdemocracia é un imposible.

Por iso considero que cando os máximos poderes públicos falan de alfabetización dixital (e  pensan en colectivos marxinados) deben agudizar o seu discurso, pois non é preciso chegar aos desempregados, os inmigrantes ou a outros colectivos para ver que o analfabetismo dixital está moito moito más preto das súas escalas.

¿Democracia?

“Esta profunda y casi increíble obstinación de los partidos políticos en seguir adelante con un proyecto que no le interesa a nadie, y que incluso empieza a asquear a todo el mundo, puede explicar, en sí misma, muchas cosas. Por mi parte, cuando me hablan de nuestros <valores democráticos>, me cuesta sentir la emoción requerida; mi primera reacción es, más bien, echarme a reír a carcajadas. Si hay algo de lo que estoy seguro, cuando me piden que elija entre Chirac y Jospin y se niegan a consultarme sobre la moneda única, es que no vivimos en democracia”. Trátase dun párrafo extraído do libro de Michel Houellebecq El mundo como supermercado pero tamén é unha idea moi pensada no ámbito das novas tecnoloxías aplicadas á política…

 

En certo modo, os que dunha forma ou doutra dedicamos o noso tempo a observar e analizar o proceso de adaptación entre as novas tecnoloxías e a política pensamos que precisamente Internet e as outras ferramentas tecnolóxicas son un bálsamo irreal ao que nos agarramos para pensar que os cidadáns si son importantes para os representantes á hora de tomar decisións de interés xeral.

A realidade é que o noso sistema político otorga na teoría o poder a “soberanía popular” pero na práctica os elexidos “representantes” teñen o poder sobre moitas máis cousas das que en principio os cidadáns quixeran.

As consultas populares levadas a cabo (a través das novas tecnoloxías) ata o momento foron bastante insignificantes para o interés popular (por exemplo, Madrid Participa) e iso quere dicir que se non hai materia de interés para os cidadáns pois non hai participación.

¿Qué administración será primeira valiente en usar as novas tecnoloxías para deliberar e decidir en que se envisten os orzamentos dunha comunidade?

Seguiremos esperando….