Navengado volvín a atoparme, por casualidade, cunha información dos “pupitres dixitais” do Congreso dos Deputados que xa están funcionando. Pregúntome se a estas alturas “sus señorías” seguirán igual ou máis conectados que fai uns meses.

Esta modernide evócame ó estudo que J.L. Dader leva fancendo durante anos onde analiza -mediante enquisas por correo electrónico- qué uso fan os parlamentarios e senadores españois de Internet e do correo electrónico. E sinceramente, non é moito. Sobre todo si se teñen en conta outros referentes tales como Italia, Francia ou incluso outros países como Uk ou Portugal. Parece que España non termina de animarse.

Portugal é, neste sentido, todo un exemplo. Se un entra nesta web  pode ver sin ser preciso moita perquisa que aparece un listado de deputados co seu correspondente correo electrónico e caderno personal. Pero non é ningunha rareza. O anormal é que España aínda teña pavor a esto de potenciar a comunicación / interactividade co cidadán ¿Será que os españois son moi participativos e saturarían ós seus representantes? De calquera forma, o tema empeza a cansar porque tanto discurso “pensando no cidadán” non ten moito que ver coa práctica.

 En resumo: os cidadáns esperan algo máis porque de boas palabras xa está un esgotado.

Os pasados días 10 e 11 de novembro tiven a sorte de volver a encontrarme cos meus compañeiros “dinamizadores de Centros Guadalinfo” da rede que se extende por Andalucía. Ademáis das anécdotas e pormenores, nesta cita “Encuentro de Dinamizadores Guadalinfo” algúns deles deron conta das súas pequenas accións que día a día fan nos seus centros: lugares onde a xente se conecta gratuitamente a Internet e, ademáis, pode recibir cursos e orientación. As personas que están ó cargo desta rede de centros andaluces son os dinamizadores que teñen como tarea silenciosa a tan soada “alfabetización dixital”.

Salvador Díaz é o dinamizador dun pobo malagueño chamado “Yunquera” onde ata fai poucos meses unha das grandes fábricas do textil daba emprego a deceas de mulleres. Cando a empresa pechou todas elas quedaron sen emprego e cun atraso de alfabetización moi anterior ó dixital. Este compañeiro contábanos -non sendo moi consciente do valor do seu traballo, coma se dunha rutina se tratase- que él foi o encargado no municipio de poñer ó día a estas mulleres: dende terapias de grupo ata cómo buscar traballo de novo, polo que necesitaban reciclarse pasando por saber cómo encender un ordenador e saber qué podían facer con Internet. Salvador contoume que varias destas personas xa atoparon traballo e moitas elas, gracias a perquisas na rede, están en procesos de selección. Algunhas destas mulleres teñen máis de 50 anos. Esta é, no meu parecer, unha tarefa de alfabetización que sin necesidade de bombos mediáticos está a facer máis por esta sociedade que todas as outras melloras meramente tecnolóxicas.

E cónstame que éste é só un exemplo dos centros que pode haber nesta comunidade. Así, neste encontro atopeime cunha persona vencellada a Galicia que me insistíu na necesidade de que calquera centro de acceso público a Internet ten que ter un monitor, un dinamizador, un individuo, ó menos, que se encargue de enseñarlle a moverse pola rede ás persoas e colectivos con menos posibilidades a conectarse. Hai actualmente por todo o territorio español deceas de centros de ordenadores que están inutilizados porque non hai ninguén que lle de unha funcionalidade.

Non houbo fotografías ante medios de comunicación, nin termos que asustan con só oílos nombrar, porque aínda seguen sendo silenciosas as cousas que realmente merence a pena, como aquí, que se reflicte que a tecnoloxía non pode quedarse no aspecto máis consumista senón que hai que traballar para que sirva como medio de superación personal e social, na procura dunha sociedade máis xusta, democrática baseada, como non pode ser doutra forma, no coñecemento.

Gracias a un traballo en colaboración coa miña colega Mentxu Ramilo para ver o índice de implicación dos parlamentarios autonómicos en termos de participación cidadán, teño a sensación de que Galicia é unha das comunidades menos animadas no desenvolvento do que os tecnócratas veñen a chamar “democracia electrónica”. Para iniciar esta análisis fixemos previamente un estudo do estado da cuestión en Galicia. O resultado: Nada alentador. Iremos dando conta do mesmo puntualmente.

O certo é que creo que falla a “promoción”. Por exemplo, nas pasadas eleccións autonómicas Galicia dou un salto neste aspecto e incorporouse, segundo a miña visión, no tren das novas tecnoloxías. Sen embargo, nadie dixo nada, nadie fixo nada.Nen sequera os propios protagonistas seguiron o camiño.

Aínda que o resultado deste traballo que fixemos desta campaña electoral -análisis das web dos partidos e dos candidatos que concurrían ás eleccións- está pendiente de publicación non me resisto a contar algunhas das conclusión as que chegamos.

Os catro partidos políticos que se analizaron -PP, PSdeG, BNG e IU- tiñan páxina web e todos eles tiñan unha web personalizada do candidato, pero dos catro só dous facilitaban un correo electrónico para recibir mensaxes dos cidadáns: Pérez Touriño e Anxo Quintana. O candidato de PP dispoñían da dirección de e-mail do webmaster. Algunhas observacións foron que a web de Manuel Fraga -no seu momento:www.ppdegalicia.com/candidato/- era moi impersonal e os contidos eran prácticamente os mesmos que os da paxina do partido.

O PSdeG, pola súa banda, imitaba a web de Zapatero, nas eleccións lexislativas, ademáis dun correo electrónico, xa citado, incluia foros de opinón, información personalizada do candidato (currículo, entrevistas ou un saúda). Como novidade, incorporaba unha newsletter e una sección chamada “móvome”, imitando o lema da campaña (“Móvome por Galicia”), para que os cidadáns enviasen as súas fotografías e publicasen as súas mensaxes partindo de “móvome por…”.

A gran novidade do BNG foi “O diario de Quin” onde o candidato Anxo Quintana daba conta do día a día da campaña electoral. Este caderno foi citado en foros académicos por investigadores especializados. Unha das que eu recomendo é a de Irene Ramos Vielba, quen me autorizou a citala:

Segundo esta experta, Anxo Quintana puso en marcha o seu blog o 30 de maio para a campaña galega pero na súa opinión no se pode falar con propiedade de blog, xa que non ofrece a posibilidade de enviar comentarios ás anotacións que Quintana inclue na páxina. Así -engade- só facilita unha dirección de correo electrónico para enviar comentarios pero non anotación ó pe das anotacións senon noutra sección do sitio web. Ademáis, non se incorpora ningún enlace a outras blogs, sitios web ou outras páxinas. Así, Ramos Vielba considera que “se trata, sin más de una página personal donde, además de ofrecer datos biográficos, el político vierte sus opiniones sobre diversos temas de actualidad o informa sobre las actividades que ha llevado o llevará a cabo. Estamos, pues, ante un mero caso de mercadotecnica política: la utilización de la palabra ‘blog’ para atraer a un público iniciado en su uso”.

Neste sentido, só atopei durante a última campaña electoral galega un blog que sea merecedor de tal nome: o de José Manuel Lage Tuñas que manteu máis ou menos actualizado durante esos días e que a día de hoxe segue escribindo.

Ademáis destes comentarios, tamén son significativos outros proxectos que se realizaron na campaña galega neste ámbito. Algúns deles:

Galicia2005.net

Una iniciativa que Europa Press Net en colaboración coa Xunta de Galicia e o Parlamento de Galicia organizaron para que os electores galegos plantexaran cuestións e suxerencias ós candidatos que concurriron nas eleccións autonómicas do 19 de xuño, mediante foros abertos. As conclusións poden verse pinchando aquí.

eleccionesgallegas.com

Unha comunidade de blogs coa temática das eleccións galegas do 2005.

Unha empresa de Ferrol -Loro Estudio- desenvolveu una proxecto para descargar os programas electorais dos partidos políticos a través de móviles.

Merecen ser citados investigadores e profesionais do ámbido da ciencia política ou da comunicación política:

José Luis Dader

Profesor Titular de Comunicación Política - Universidad Complutense de Madrid

Mentxu Ramilo

Investigadora de la UPV-EHU.

Irene Ramos Vielba

Indiana University

Filipe Montargil

Escola Superior de Comunicación Social - Lisboa

As tecnologías da comunicación cibernética ou electrónica  introducíronse xa na vida política e aínda que non existe unanimidade de criterios á hora de denominar esta realidade –“democracia dixital”, “democracia electrónica”, “e-democracia”, “ciberdemocracia”- nin tampouco á hora de describir as súas características, os defensores da participación cidadán na vida pública viron nestas ferramentas tecnolóxicas unha nova oportunidade para devolver parte do control da xestión pública ós cidadáns.

Os novos medios tecnolóxicos supoñen unha revolución nos sistemas democráticos occidentais básicamente por dúas razóns: porque o cidadán pode obter unha maior cantidade de información e, en segundo lugar, porque pode comunicarse directamente cos seus representantes.

A pesar das posibilidades instrumentais que ofrecen as tecnoloxías para a información e a interacción, os analistas do ámbito da comunicación política poñen en dúbida que na práctica estas dúas accións podan levarse a cabo polas seguintes argumentacións:

A) No  que se refiere ó acceso directo dos cidadáns á información plantease que os cidadáns non teñen o suficiente interés na política. Existe unha amplía maioría que non está interesada en invertir tempo e esforzo en buscar información e en contrastala, prefiren que os políticos se ocupen destos temas. Sen embargo, para o sector da cidadanía que realmente está interesado en formar parte da vida política estas ferramentas tecnolóxicas supoñen un gran avance na búsqueda de información e nas posibilidades de deliberación. En termos xerais, Internet e os novos medios non van a facer que á gran maioría lle xurda un repentino interés pola política pero sí son un valioso avance para os cidadáns realmente interesados nas cuestións públicas.

B) Outro dos temas latentes é que os cidadáns non contan coa suficiente información para que poidan informarse dos temas políticos coherentemente. Por exemplo, as administracións son moi celosas á hora de expor informacións nas súas páxinas web e os gobernos seguen aínda moi pouco preocupados por garantir o dereito dos cidadáns a acceder á información. É preciso mencionar, tamén, os problemas da organización da información na rede que pode ocasionar que os cidadáns non consegan a documentación que buscan e poden facilitar que os individuos se refuxien nos grupos ou comunidades que teñen as súas mesmas ideas de forma que as súas relacións se reduzcan únicamente á daqueles que pensan e actúan igual. Así, poderíanse abortar as posibilidades de deliberación entre os cidadáns dun sistema democrático que precisan coñecer argumentos diferentes para acadar un consenso equilibrado. Por iso, moitos dos expertos nestos temas valoran o papel dos medios de comunicación porque consideran que garantizan que os individuos se expoñan á informaciones e opinións diferentes ás súas.

C) Un dos anhelos da participación cidadán é a interacción entre os gobernados e os gobernantes. E, a pesares de que as ferramentas tecnolóxicas facilitan o diálogo, a maioría dos analistas consideran que a interacción está moi lonxe de ser un modelo de comunicación porque a maioría dos contidos políticos de Internet están concebidos por unha minoría que controla tanto as mensaxes coma a dirección da comunicación. En definitiva, que os discursos sexan ou non bidireccionais depende de si os políticos teñen en conta ou non as opinións dos cidadáns. A maioría dos poderes políticos utilizan as súas páxinas web coma elemento de promoción en lugar de facilitar debates entre os cidadáns.

En conclusión, Internet e as outras ferramentas tecnolóxicas ofrecen novas posibilidades de participación ós cidadáns realmente interesados na política, pero existen aínda moitas limitacións para que poidan levarse a cabo, ben pola responsabilidade do propio individuo (que non ten coñecementos ou non ten interés) ou ben polos representantes que amosan máis interés en utilizar os novos medios para seguir dirixíndose á poboación coma colectivo uniforme que coma cidadáns con razóns.